در حال بارگذاری ...
مردم شناسیپوشاک و تزیینات
انتشار : 17/آبان/1397
چکیده این مطلب

مردمان منطقه هورامان همچون سایر مناطق کُردنشین دارای پوششی اصیل، زیبا و رنگارنگ هستند که دل هر گردشگر و مسافری را مجذوب می کند. در این مقاله با هم بیشتر به این اصالت و زیبایی در لباس های مردمان این دیار پی می بریم. با ما همراه باشید...

امتیاز :
17/آبان/1397

پوشاک و تزیینات


یکی از نشانه‌های هر ملتی که نماد ملی و فرهنگی آن ملت و میراث گذشتگان محسوب می‌شود، لباس است.
قدمت لباس کردی به قدمت خود مردمان کُرد برمی گردد. لباس کُردی  در تنوع به سان گل‌های رنگارنگ بهاری می‌باشد.
لباس كُردی يكی از زيباترين، متنوع ترين و پوشیده‌ترين پوشش‌هايی است كه به نوشته سياحان در سفرنامه‌هايشان، در سطح فرهنگ مردم دنيا كم‌نظير است؛ به طوری که اين لباس در چندين جشنواره مختلف بين‌المللی مقام اول را به لحاض پوشش، زيبايی و تنوع طرح به‌خود اختصاص داده است.
پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پوش، سرپوش و پای‌افزار است. ساخت و کاربرد هریک از این اجزا، بسته به فصل، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد.
از میان لباس های کُردی می توان به لباس هورامی اشاره کرد، این لباس اصیل ترین لباسی است که در تمام نقاط کردستان از آن استفاده می شود و جزو تنها لباس های ایرانی است که اصالت خود را حفظ کرده است.
پوشاک مردم منطقه هورامان مانند سایر مناطق کورد نشین، لباس محلی کوردی با طرح ها و رنگ های زیبا وشاد است.

 

پوشش زنان و مردان
لباس مردان یکی از مظاهر فرهنگی هر قوم و ملتی را تشکیل می دهد و لازمه حراست از فرهنگ هرقوم و ملتی حفاظت از نوع پوشش و جلو گیری از تغییر وتبدیل در آن است. 
الف ) مردان
1)که وا  و پانتول:
       پوشش عمومی مردان کرد که از قدیم الایام آن را برتن داشته اند " که وا و پانتول " است ، پارچه ي این نوع لباس از گرانبهاترین پارچه ها تا ارزانترین نوع آن را در بر می گیرد . این لباس شامل که وا ( پیراهن ) و پانتول ( شلوار ) می باشد که بر دور کمر خود نیز یک شال می بندند . در مناطق مختلف کردستان این نوع پوشش در شکل ها و طرح های خاصی دوخت می شود. از مهمترین مزایای این لباس علاوه بر پوشانیدن کل بدن ، راحتی آن درهنگام نشستن و برخاستن است.
 

2)چوخه ورانک (مه ره ز):
 امروزه « چوخه ورانک »‌ گران قیمت ترین نوع پوشاک مردان کرد محسوب می شود و اغلب مختص منطقه هورامان است ، پارچه این لباس از پشم گوسفند و همچنین موی بز قرمز رنگ تهیه می شود و با استفاده از هنر جولاهی و طی مراحل مختلفی ، آن را از پشم به لباس مبدل می سازند . قابل ذکر است که دوختن چوخه ورانک  حکایت از ذوق ، پشتکار ، سخت کوشی و صبر هورامی زبانان دارد و تا حدودی  نبوغ و استعداد در خور توجه آنان را به نمایش می گذارد و نیز قابل ذکر است که  چوخه ورانک  در فصل سرمـا ، گـرم و در فصـل گـرما ، خنـک می باشد. چوخه و رانک لباسی است ک در تمام نمایشگاه های جهان برتری خود را حفظ کرده است.
 

3)شال:
     هیچ یک از مردان کرد « که وا وپانتول » را بدون شال بر تن نمی کنند . شال پارچه ای بلند و نازک است که آن را به دور کمر می بندند . البته در بعضی مناطـق زنان کـرد نیز از پارچه ای بسیار بلند به عنـوان شـال استفاده می کنند . شال علاوه بر آنکه موجب می شود تا لباس ها سفت شوند به علت پوشاندن کمر و کلیه ها در فصول سرما مانع از آسیب رساندن به کلیه ها می شود. 
4)جامانه:
    « جامانه » دستمالی است به رنگ های قرمز ، سبز ، سیاه و سفید که مردان کرد آن را به دور سر خود می بندند . البته امروزه بيشتر افراد مسن  از جامانه استفاده می کنند . جامانه نيز در فصول سرما از عفونت پيشاني و بيماري سينوزيت  ميتواند جلوگيري كند. 
5)تاقیله یا کلاه: 
   « تاقیلـه » یا کلاه در منطقه هورامان  به صـور مختلفـی مورد استفـاده قـرار می گیرد . عده ای از مردان از جامانه برای بستن به دور آن استفاده می کنند و عده ای نیز آن را به تنهایی به سر می گذارند . البته بعضی از این کلاه ها توسط دستگاه های ریسندگی و بافندگی بافته می شوند اما اغلب آن ها توسط زنان بافته می شود. کلاه نیز انواع مختلفی دارد، کلاه هایی که در مساجد استفاده می شود و به رنگ سفید بوده واغلب حاجیان و فقیهان آن را از سفر مکه همراه خود می آوردند .
 

6)کلاش:
   « کلاش »  نوعی کفش راحت است که توسط  مردمان این دیار درست می شود لایه ی زیرین آن پلاستیک یا زير مخصوصی كه از پارچه و توسط كساني كه در اين كار تخصص دارند ساخته ميشود ، می باشد و مابقی یا رویه ی آن را مردان و زنان هورامی با استفاده از دزگ ( نخ ) و با هنر و ذوق خاص می چینند . این نوع کفش مخصوص تابستان ها است چون نتنها خنك است بلكه مانع بو كردن پاها مي شود . در زمستان و بهار چون بارندگی و میزان رطوبت زیاد است نمی توان از کلاشی که لایه زیرین آن از پارچه مخصوص است استفاده کرد ، چون به محض اينكه خيس شود نوك آن به سمت بالا بر مي گردد . کلاش نیز مانند  چوخه ورانک  نمایشگر ذوق و توانمندی هورامی زبانان می باشد و در بیشتـر مواقع همـراه هم پوشیـده می شوند.
کلاش نماد صلح، برابری و مقاومت است. سفیدی کلاش را نماد صلح، چپ و راست نشناختن کلاش را نماد برابری و منتقل شدن کلاش از گذشتگان تا به امروز را نماد مقاومت مردم کرد می دانند.
 

 

7)فرنجی:
فرنجی یا ˈکول بالهˈ از دیگر پوشش های لباس کردی روپوشی است پشمی مخصوص مناطق کوهستانی و برای جلوگیری از سرما و گرمای منطقه و عوارض ناشی از آن مانند عفونت سینه، کمر درد، درد کلیه و در دو نوع گوش دار و بدون گوش تولید می شود. نوع گوش دار به روایتی در زمان قدیم هر موقع رئیس قبیله وقت آدم عادل و توانایی می بود و می توانست درست رهبری کند فرنجی بدونه گوش استفاده می شد ولی زمانی که می دانستند رئیس قبیله یا بزرگ شهر و دیار لیاقت رهبری جامعه را ندارد به نشان اعتراض همگی فرنجی گوش دار را می پوشیدند و بعد از سه الی هفت روز جانشینی برای او تعیین و او را از رهبری خلع می 
کردند.
 از فواید دیگر ˈ فرنجی ˈ گوش دار سهولت در زمان حمل سلاح برای جلو گیری از افتادن اسلحه از شانه کاربرد زیادی دارد. خاصیت های مهم دیگر مصنوعات پشمی همخوانی با محیط زیست است که باعث آلودگی محیط زیست نمی شود.
 

8)از انواع دیگر لباس مردانه:
-کمربند پشمی از پشم گوسفند تهیه می شود و بیشترین استفاده آن برای جلوگیری از عفونت کلیه در برابر سرمای زمستان است و نیز برای درد کمر و کلیه و دیسک کمر استفاده می شود.
-ساق بند پشمی (پوزوانه) در قدیم برای جلوگیری از سرمای شدید منطقه در فصل زمستان و حرکت آسان در داخل برف و جلوگیری از رسیدن رطوبت به پاها، جلوگیری از گزش مار در فصل تابستان، جمع کردن شلوار گشاد کردی برای عبور از کوهستان ها و سنگلاخ های صعب العبور منطقه بوده است.
ب ) زنان
1)گجی:
      زنان کرد از قدیم الایام پوشش کامل داشته اند و پیراهن ( گجی ) کردی گواه براین مدعاست . « گجی » پوششی سنگین و گشاد است که از گردن تا نوک پاها را کاملاً می پوشاند.
 

2)سه لته:
      پارچه ای ضخیم شبیه به « که وای » مردان اما کوتاهتر از آن دوخته می شود و زنان این منطقه آن را روی گجی و سوخمه می پوشند. هدف اصلی از پوشدن سه لته خاصیت گرمازایی آن است و بیشتر زنان مسن از آن استفاده می کنند و اغلب در فصل سرد سال برتن می کنند. 
3)که وای زنانه: 
      زنان نیز مانند مردان  که وا  دارند ولی تفاوت این دو به قدری زیاد است که می توان گفت فقط تشابه اسمی دارند . که وای زنان بیشتر شبیه پالتو است و زنان آن را بر روی گجی ( پیراهن ) بلند خود می پوشند و اندازه ی آن هم کمابیش هم اندازه ی پیراهن می باشد.


4)سوخمه:
« سوخمه » زنان که پارچه ای تا کمر آن ها و همچنین کمر آن ها را می پوشاند و معمولاً بدون آستین است و اکثراً در دوخت آن از پارچه های مخمل استفاده می شود . برخی از زنان با دو قلاب طرفین سوخمه را به هم وصل می کنند و این قلاب ها عمـوماً از جنس طـلا می باشـند برخی از دکمـه یا گل های تزئينی بجای قلاب های که از جنس طلا هستند استفاده می کنند.

 
5)چه تفه:
    « چه تفه » پارچه ای است شبیه به روسری که زنان کرد آن را به گردن خود بسته و در پشت خود آویزان می کنند. بلندی چه تفه تا کمر را در بر می گیرد و تمام پشت را می پوشاند.
 


 
   فرق لباس پوشیدن زنان متأهل با دختران مجرد
    در حال حاضر بين شيوه ي لباس پوشيدن دختران مجرد و زنان متأهل هيچ تفاوتي وجود ندارد و اين دو قابل تمايز نيستند . اما در گذشته ي نچندان دور ( تا دو سه دهه ي پيش ) هر كسي ميتوانست به راحتي دختر مجرد را از زن متأهل تشخيص دهد . در زير بطور جداگانه به تشريح طرز لباس پوشيدن هر يك از اين دو اشاره ميكنيم.
-شيوه ي لباس پوشيدن زنان متأهل:
     در زمان گذشته وجه تمایز زنان متأهل و شوهر کرده با دختران مجرد و ازدواج نکرده به این شکل بود که زنان متأهل کلاهی به نام « فیس » که پوشیده از سکه های قدیم و جدید نقره ای بود ، و به آن « تاقی زر » می گفتند ، برسر خود می گذاشتند ، سر پوش مخصوصی به نام « له چک » از پشت گردن به آن وصل می کردند ، به طوری که شانه ها و دوش آنان را کاملاً می پوشاند ، سپس در کناره های فیس وگـوش خود زیورآلاتی از قبیل « قه تاره » و « لا سه ره » نصب می کردند و گوشواره یا « گواره »  در گوش آویزان می نمودند ، همچنیـن گـردن و زیر چـانه یا « ژیرچـناکـه » را به وسیله ی نصب گردن بند یا « ملوا نکه » و « پشت سه ره » که روی آن پنج ريالی و غیره نصـب می شـده بود می آرا ستنـد ، گاهی هم روی سینـه ی خـود رشته های از مهره های ریز و درشت و ایلا نچی همراه با « سیمل » و « میخک » نصب و آویزان میکردند. علاوه بر این ها باز مچ وساعد خود را با رشـته هايی به اصـطلاح « سورگ » ریز ودرشت می پوشاندند و گاهی در کنار آن ها النگو از جنس نقره و یا مواد دیگر دست می کردند. همچنیـن به شکل سنتـی بر چشمـان خـود سـورمـه یا « کلـه » می کشیدند.
    به طور کلی زنان اعم از متأهل و غیر متأهل ، مـوهاي خود را به صورت گیـسو یا « پلک » یک رشته ، سه رشته و یا بیشتر به شکل زیبا و منظمی می بافند ، سپس زنان این گیسوی چند رشتـه ای خود را از پشـت در زیر «  له چک » و دخـتران نیز در زیر«  قوچک » خود می پوشانند.
-شیوه ی لباس پوشیدن دختران وعلامت مجرد بودن آنان:
         باید دانست که در گذشته ، دختران ازدواج نکرده در دوران دوشیزگی و مجردی خود از لباس های و زینت و زیور ویژه زنان متأهل استفاده نمی کردند ، جز اینکه مانند آنان پیراهن نخی دراز سنتی و شال ساده ای به دور کمر خود می بستند و احیاناً از گردن بند یا «  ملوانکه »  و  سیمل و میخک  استفاده می کردند همچنین در مچ و ساعد خود مهره های ریز و درشت قرار می دادند ، اما در این دوران مجـردی و دوشیـزگی هیچ گـاه از « فیس یا تاقی زر ، لا سه ره ، قه تار و  له چک » استـفاده نمی کردند تا  اینکه مردم بدانند که آنان هنوز ازدواج نکرده و دوشیزه می باشند ، اما بعد از نامزدی و در حین برگزاری مراسم عروسی  این گونه لباس ها و زینت ها از طرف داماد و خانواده ی داماد برای عروسی خریداری و تهیه می شدند و دختر به عنوان يك زن متأهل پس از اتمام مراسم عروسی آن ها را می پوشيد و مورد استفاده قرارمی داد . بنابرین ، لباس ویژه دختران در دوران مجردی و دوشیزگی عبارت بود از: پوشیدن پیراهن دراز ، بر سر نهادن کلاه ساده ی مخصوص دختران ونصب « قوچک » از پشت گردن به آن.

دیدگاه ها ارسال دیدگاه
در حال حاضر هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.

آخرین دیدگاه و نظرات ارسالی کاربران

هیج موردی وجود ندارد